Aferez Latincede "uzaklaştırma", "ayırma" anlamlarına gelen bir sözcüktür. Hemaferez ise tam kanın donör veya hastadan alınarak komponentlerine ayrıştırılması, istenen komponentin tutularak geri kalan kısımların donör veya hastaya geri verilmesi işlemine denir. Aferez işlemleri gelişen teknolojiye paralel olarak bilgisayarlı otomatik cihazlar aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.

“Tam kan” naklinde, kan komponentleri (bileşenleri) ayrıştırılmadığı için, hastanın ihtiyacı olan ve olmayan komponentler aynı anda verilmekte sonuçta hastanın kan dolaşımında gereksiz bir yüklenme meydana gelmektedir. Oysa komponent naklinde hastaya, yalnızca ihtiyacı olan kan komponenti verilmektedir.  Aferez işleminde ise 6-8 tam kan bağışçısından elde edilebilecek miktardaki komponent tek bağışçıdan, tek seansta alınabilmektedir.Böylece aferez sayesinde, kan naklinden kaynaklanabilecek yan etkileri  en aza indirmek mümkün hale gelmektedir.

Aferez sayesinde tek bir donörden birden fazla kan komponenti (örneğin trombosit+eritrosit; trombosit+plazma; eritrosit+plazma) aynı anda elde edilebilmekte, ayrıca elde edilen komponentlerin miktarı da daha fazla olabilmektedir (örneğin: tek bir donörden 6-8 tam kan donöründen elde edilen trombosit miktarına eşit ürün elde edilebilmektedir). Ek olarak, hazırlanan komponentlerin saflık oranları da yüksek olmaktadır.

Aferez kandan istenilen komponentin ayrıştırılıp hastalara verilmesi (donör aferezi) amacıyla yapıldığı gibi hastanın kanında istenmeyen, hastaya zararlı olduğu düşünülen madde ve komponentlerin uzaklaştırılması (terapötik aferez) için de yapılabilir.

Terapötik aferez ile pek çok süreğen (kronik) hastalığın ilerlemesini durdurmak, hastanın yaşam süresini uzatmak ve yaşam kalitesini yükseltmek mümkün olabilmektedir. Aferez uygulamaları gerek dünyada gerekse ülkemizde giderek yaygınlaşmaktadır. Aferez türleri içinde en yaygın uygulananı “donör aferezi”dir. Donör aferezi türleri arasında ise en fazla tromboferez (trombosit aferezi) uygulanmaktadır.

Aferez Nasıl Yapılır?

Aferez işlemi; bilgisayarlı otomatik cihazlar ve bu cihazlar için özel olarak üretilmiş, tümü steril, tek kullanımlık setler ile yapılır. Bu işlem sırasında hasta veya donörün geniş çaplı bir toplar damarına girilir, hızı ayarlanabilen bir pompa aracılığı ile kan sistem içine alınır. Bu esnada kan, sistem içinde pıhtılaşmayı önleyici bir sıvı ile sabit bir oranda karıştırılır. Daha sonra bu karışım cihazın içinde komponent ayırımının gerçekleştirileceği santrifüj bölümüne aktarılır. Burada santrifüj edilir, elde edilmek istenen komponent ayrıştırılıp uygun torbaya aktarılır. Kanın bu komponent dışında arta kalan kısmı, sistem aracılığıyla bağışçının kan dolaşımına tekrar geri verilir.